Po orzeczeniu przez sąd rozwodu lub separacji, małżonkowie nie dziedziczą po sobie nawzajem. Pisałam o tym szczegółowo w artykule: „Jak wygląda dziedziczenie przez małżonka po rozwodzie lub separacji?” Co jednak w sytuacji, gdy wprawdzie sprawa o rozwiązanie małżeństwa była w toku, jednak jeszcze nie zapadło orzeczenie, a nastąpiła śmierć małżonka pozwanego? Jak wygląda dziedziczenie w takim przypadku?
Czy małżonek może być wyłączony od dziedziczenia?
Pomimo, iż jedną z podstawowych zasad prawa spadkowego jest wzajemne dziedziczenie [po sobie małżonków, w pewnych sytuacjach nie ma ona zastosowania. Tak jest w przypadku, gdy zachodzą podstawy do wyłączenia małżonka od dziedziczenia. Kiedy jest to możliwe, wskazuje art. 940 § 1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z nim – małżonek jest wyłączony od dziedziczenia, jeżeli spadkodawca:
- wystąpił o orzeczenie rozwodu lub separacji z jego winy, a więc złożył w tym przedmiocie pozew,
- żądanie to było uzasadnione.
Musisz wiedzieć, że oba wskazane warunki muszą zostać spełnione łącznie, a więc wystąpić jednocześnie.
Pamiętaj, że wyłączenie małżonka od dziedziczenia na powyższej podstawie nie następuje automatycznie, lecz następuje na mocy orzeczenia sądu (art. 940 § 2 k.c.). Ponieważ śmierć małżonka, który złożył pozew rozwodowy lub separacyjny powoduje umorzenie przez Sąd postępowania wszczętego na tej podstawie, konieczne jest wystąpienie o wyłączenie małżonka od dziedziczenia z właściwym pozwem w odrębnym postępowaniu.
Musisz wiedzieć, że wszystkie wskazane powyżej przesłanki do wyłączenia małżonka od dziedziczenia muszą istnieć w chwili otwarcia spadku po zmarłym. Jeśli małżonek, będący spadkodawcą, złożył pozew lub odpowiedź na pozew, z żądaniem orzeczenia winy współmałżonka, ale w toku postępowania zmienił swoje stanowisko i następnie domagał się wydania wyroku bez orzekania o winie, wówczas nie będzie podstaw do wyłączenia drugiego małżonka od dziedziczenia.
Co bada sąd decydując o wyłączeniu małżonka od dziedziczenia?
Samo orzeczenie o wyłączeniu małżonka od dziedziczenia nie zapada automatycznie, tylko na tej podstawie, że spadkodawca wystąpił z pozwem o rozwód lub separację.
Z przeprowadzonego bowiem przez sąd postępowania dowodowego musi wynikać jednoznacznie, że:
- nastąpił trwały (w przypadku separacji) i zupełny (w przypadku rozwodu) rozkład pożycia małżeńskiego,
- nie zachodzą negatywne przesłanki do orzeczenia rozwodu,
- pozostały przy życiu małżonek ponosi wyłączną winę w rozkładzie pożycia małżeńskiego.
Kto może żądać wyłączenia małżonka od dziedziczenia?
Do wyłączenia małżonka od dziedziczenia uprawniony jest każdy z pozostałych spadkobierców ustawowych powołanych do dziedziczenia w zbiegu z małżonkiem. Pozwanym jest małżonek – spadkobierca lub, w razie jego śmierci – uprawnieni po nim spadkobiercy. Nie ma przy tym przeszkód prawnych, do wystąpienia przez każdego z nich z odrębnym pozwem w tym przedmiocie (art. 940 § 2 k.c.).
Jaki jest termin do złożenia powództwa o wyłączenie małżonka od dziedziczenia?
Termin do wytoczenia powództwa o wyłączenie małżonka od dziedziczenia wynosi sześć miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o otwarciu spadku, nie więcej jednak niż jeden rok od otwarcia spadku. Następuje ono z chwilą śmierci spadkodawcy (art. 940 § 2 k.c.).
Jakie są skutki prawne wyroku wyłączającego małżonka od dziedziczenia?
Bez względu na to, czy powództwo zostanie wytoczone prze jednego spadkobiercę, czy też przez kilku lub wszystkich z nich, wyrok wyłączający małżonka od dziedziczenia odnosi skutek w stosunku do wszystkich spadkobierców ustawowych.
Skutkiem wydania przez sąd takiego orzeczenia jest wyłączenie małżonka od dziedziczenia, tak jakby nie dożył on otwarcia spadku. Tym samym, nie przysługuje mu także roszczenie z tytułu zachowku.
