Polecenie testamentowe

Polecenie testamentowe to instytucja prawa spadkowego, która pozwala spadkodawcy zobowiązać spadkobiercę lub zapisobiercę do określonego działania albo zaniechania, nie czyniąc z tego obowiązku świadczenia na rzecz konkretnej osoby. Innymi słowy, polecenie testamentowe to rodzaj „życzenia” zmarłego, które ma charakter prawnie wiążący i musi zostać wykonane przez osobę powołaną do spadku lub otrzymującą zapis. Uregulowane jest w art. 982 i 983 Kodeksu cywilnego.

Zgodnie z art. 982 Kodeksu cywilnego, spadkodawca może w testamencie nałożyć na spadkobiercę lub zapisobiercę obowiązek określonego działania lub zaniechania, bez wskazywania osoby, na rzecz której miałoby ono zostać wykonane. W praktyce oznacza to, że wykonanie polecenia nie ma charakteru zobowiązania wobec konkretnej osoby – nie powstaje tu wierzytelność, jak ma to miejsce w przypadku zapisu zwykłego lub windykacyjnego. Obowiązek wykonania polecenia powstaje z chwilą otwarcia spadku, czyli w momencie śmierci spadkodawcy. Od tego momentu spadkobierca lub zapisobierca powinien przystąpić do jego realizacji – o ile ma taką możliwość i polecenie nie jest sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego.

Polecenie testamentowe nie jest także roszczeniem w rozumieniu prawa cywilnego. Nie powstaje w jego wyniku stosunek zobowiązaniowy, który umożliwiałby osobie trzeciej dochodzenie jego wykonania. Polecenie jest wyłącznie wyrazem woli spadkodawcy, którą spadkobierca powinien respektować – choć brak wykonania nie wiąże się z konsekwencjami prawnymi w postaci odpowiedzialności odszkodowawczej.

Na czym może polegać polecenie testamentowe i z czym się wiąże?

Polecenie może przybrać bardzo różne formy – zależnie od woli spadkodawcy. Przykładowo:

spadkobierca zostaje zobowiązany do opieki nad grobem zmarłego,
ma przekazać część majątku na cele charytatywne,
powinien zaopiekować się określoną osobą lub zwierzęciem,
ma zachować i przekazać rodzinne pamiątki potomnym,
powinien sfinansować stypendium dla zdolnego krewnego.

Ważne jest, by polecenie nie było sprzeczne z prawem ani zasadami współżycia społecznego – w przeciwnym razie będzie nieważne.

Polecenie testamentowe różni się od zapisu, ponieważ nie przynosi korzyści majątkowej konkretnej osobie (choć może pośrednio jej służyć), a jednocześnie wiąże się z obowiązkiem wykonania. Nie oznacza jednak, że osoba zobowiązana musi zrealizować polecenie niezależnie od okoliczności – polecenie wygasa np. w razie niemożliwości jego wykonania. Jeśli jednak wykonanie polecenia jest możliwe, a osoba zobowiązana go nie realizuje, może to prowadzić do skutków prawnych.

Polecenie testamentowe może być skierowane wyłącznie do osób, które uzyskują jakiekolwiek korzyści ze spadku – czyli do spadkobierców oraz zapisobierców. Nie można go nałożyć na osoby trzecie, które nie uczestniczą w dziedziczeniu. Zapisobierca obciążony poleceniem może także powstrzymać się z jego wykonaniem aż do chwili wykonania zapisu przez spadkobiercę.

Z uwagi na to, polecenie testamentowe to narzędzie, które pozwala spadkodawcy kształtować sposób, w jaki jego wola zostanie zrealizowana po śmierci. Choć nie daje określonej osobie prawa do żądania świadczenia majątkowego, stanowi wiążące zobowiązanie dla spadkobiercy lub zapisobiercy. Z praktycznego punktu widzenia, polecenie może być cennym środkiem wyrażenia ostatniej woli w sposób bardziej „miękki”, lecz prawnie zobowiązujący. Sporządzając testament z poleceniem, warto skonsultować się z prawnikiem, aby uniknąć niejasności co do jego treści i skutków.